«Η Σιωπή» (2016)

 ~ του Γιώργου Σαρδέλη

Στις θεοκρατούμενες χώρες, στις χώρες, δηλαδή, όπου υπάρχει νομικά κατοχυρωμένα επίσημη θρησκεία, η ερώτηση «τι πιστεύουν εκεί;», είναι συχνή. Όπου "εκεί", κάθε διαφορετικός τόπος. Ακόμα και σήμερα έχω ανθρώπους στο στενό μου κύκλο, που με κοιτούν με σχετική καχυποψία, όταν αναφέρομαι στο «Μπούντο» (Ιαπωνικές πολεμικές τέχνες), με μια αλληλουχία ιδεοληψιών, τύπου: Ιαπωνία > Μπούντο > Μπουντίσμ (Βουδισμός) > μη-Χριστιανός. 

Ναι μεν, όταν μελετάς ένα κομμάτι μιας δεμένης κουλτούρας, όπως η Ιαπωνική, αναγκαστικά γίνεσαι κοινωνός όλων των διαστάσεων της, ωστόσο η Ιαπωνική κουλτούρα δεν είναι θεοκρατική, οπότε κάποιος που θα μελετήσει Μπούντο, Ικεμπάνα (ανθοδετική τέχνη) ή κάτι άλλο, διατρέχει μηδαμινή πιθανότητα να αλλαξοπιστήσει, λόγο αυτής της ενασχόλησης. Άλλωστε ο όρος και το κόνσεπτ της θρησκείας, όπως τα καταλαβαίνουμε στη δύση είναι εξαιρετικά νέα στην Ιαπωνία, μη πρακτικά στην καθημερινότητα των Ιαπώνων και συνήθως η χρησιμότητα τους αμφισβητείται σε σχέση με την Ιαπωνική παράδοση.

Το θέμα της θρησκείας στην Ιαπωνία και μάλιστα σε σχέση με τους σαμουράι και άρα και τις πολεμικές τέχνες, επανέρχεται με την ταινία του Μάρτιν Σκορσέζε «Η Σιωπή» (Silence, 2016), βασισμένη στο ομότιτλο ιστορικό μυθιστόρημα (1966) του Σουσάκου Έντο. Πρόκειται για την δεύτερη απόπειρα να μεταφερθεί η νουβέλα στον κινηματογράφο με την πρώτη να έχει γίνει το 1971 απο τον Μασαχίρο Σινόντα.ρφιλντ)﷽﷽﷽ο τον Μασαχpeira

Η υπόθεση στην ουσία της είναι απλή, με την διαφορά ΄κολο. ﷽﷽﷽ δφοραινλεςει μηδαμινήικότι συνήθως το απλό είναι και το δύσκολο, όταν γίνεται «εσωτερική» αναζήτηση. Η ιστορία τοποθετείται στην Ιαπωνία του 17ου αιώνα, την εποχή των διώξεων των Xριστιανών. Ο πατέρας Σεμπαστιάνο Ροντρίγκεζ (Άντριου Γκάρφιλντ), Πορτογάλος Iησουίτης, ταξιδεύει στην Ιαπωνία με έναν ακόμη ιερέα, για να διαπιστώσει αν όντως ο μέντορας του, ο πατέρας Φερέιρα (Λιάμ Νίσον), έχει απαρνηθεί την πίστη του.

Δεν είμαι και πολύ σίγουρος εάν ο ανυποψίαστος θεατής θα καταλάβει πλήρως το ιστορικό πλαίσιο των διώξεων που υπέστησαν οι Χριστιανοί στην Ιαπωνία την συγκεκριμένη ιστορική περίοδο ή θα την εκλάβει ως απόρροια θρησκευτικού φανατισμού και κύματος αντι-χριστιανισμού. Στην πραγματικότητα - όπως συμβαίνει και σε κάθε ιαπωνική πραγματικότητα - τα κίνητρα ήταν αμιγώς πολιτικά (και πάλι με τον αστερίσκο ότι οι Ιάπωνες μέχρι και σήμερα, αντιλαμβάνονται την πολιτική, διαφορετικά απο τον δυτικό, γι αυτό και υπάρχουν «πόλιτικς» ακόμα και στα μπούντο).


Οι Χριστιανοί ιεραπόστολοι έφτασαν στην Ιαπωνία με τον Φράνσις Ξαβιέ (1506-1552) και τους Ιησουίτες στα 1540 και αρχικά το έργο τους άκμασε, με πάνω από 100.000 προσήλυτους, συμπεριλαμβανομένων πολλών νταίμιο (άρχοντες) της νήσου Κιούσου. Σε μια πρώτη φάση, οι αρχές τους υποστήριξαν στοχεύοντας στην μείωση της πολιτικής επιρροής που ασκούσαν τα βουδιστικά μοναστήρια, ενώ ταυτόχρονα στοιχημάτιζαν στη αύξηση του εμπορίου με την Ισπανία και την Πορτογαλία με τους δικούς τους όρους. Ωστόσο βλέποντας ότι οι δυτικές δυνάμεις χρησιμοποιούσαν τις ιεραποστολές ως ένα πρώτο βήμα στα αποικιοκρατικά τους σχέδια, το σογκουνάτο άρχισε τις απαγορεύσεις και τις διώξεις, ως απειλή για την εθνική ενότητα και ελευθερία. Ο Χριστιανισμός αποκαταστάθηκε κατά την Παλινόρθωση Μεϊτζί.

Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων, πολλοί Χριστιανοί δολοφονήθηκαν στην Ιαπωνία· κάποιοι με σταύρωση. Μετά την Εξέγερση της Σιμαμπάρα (1637-1638), της οποίας ναι μεν μεγάλος μέρος των στασιαστών ήταν Χριστιανοί - ωστόσο τα κίνητρα δεν ήταν αμιγώς θρησκευτικά, αλλά πολύ περισσότερο οικονομικά και κοινωνικά - πολλοί Χριστιανοί εξαναγκάστηκαν να καταγγείλουν δημόσια την πίστη τους, ενώ άλλοι συνέχισαν να την ασκούν μυστικά (κακούρε κιρισιταν/ κρυφοί Χριστιανοί).

«Η Σιωπή» του Σκορσέζε έχει λάβει διφορούμενες κριτικές. Ωστόσο θεωρώ ότι κάποιος που ενδιαφέρεται για την Ιαπωνία δεν πρέπει να την χάσει, αν και θα πρέπει να αφιερώσει λη﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽ο εκριτο Χριστιανοί,  peira ίσως λίγο παραπάνω χρόνο απ ότι λογικά θα έπρεπε. Η ταινία διαρκεί 161΄ συν κάμποσο χρόνο ακόμα –κατά προτίμηση πριν δει την ταινία- για να μελετήσει ιστορικά στοιχεία που θα τον βοηθήσουν να την παρακολουθήσει πιο εύκολα.


---------------------------